Guggenheim Bilbao Museoak Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitalearen mendeurrenean, bere jaiotza, historia eta etorkizunari buruzko Lehen ehun urteak izeneko dokumentala estreinatu du. Ekitaldian 300 pertsona baino gehiago izan ziren, horien artean, Ekonomia, Lan eta Enplegu lehendakariorde Mikel Torres, eta Santurtziko eta Portugaleteko alkate Karmele Tubilla eta Maria Jose Blanco, beste hainbat pertsona ezagunen artean. Honako hauek egin zieten harrera agintariei: Fuensanta de Icazak, Fundación Benéfica Aguirre-ko presidenteak; Mariano Bernabé Anaiak, San Joan Jainkoarena Anaien Komunitateko nagusiak; Vicente Fernández Zuritak, Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitaleko zuzendari-kudeatzaileak; eta Elena Urdanetak, Espainiako Probintziako San Joan Jainkoarena III. Lurralde Unitateko zuzendariak.
Proiektu hau Gaizka Urrestiri eman zitzaion, beste sari batzuen artean Film Labur Onenaren 2014ko Goya Sariaren eta Dokumental Onenaren 2023ko Goya Sariaren irabazleari. Era berean, Fernando Velázquez musikagile eta orkestra zuzendari getxotarraren musika zuzendaritza du (Jatorrizko Musika Onenaren 2017ko Goya Saria), eta ahots narratzailea Carlos Sobera Barakaldoko aktore eta telebista aurkezle ospetsuarena da. Gidoia Josebah Espesok garatu zuen, eta lan hori koprodukzioarekin uztartu zuen, Docor Comunicación-ekin koordinatuta. Agentzia hori koprodukzioaz eta proiektua gainbegiratzeaz arduratu da.
Ekitaldian zehar omenaldia egin zitzaion Iñaki Blancori, ADISA Santurtzi-ko sortzaile eta presidenteari. Ospitaleko paziente pediatrikoa izan zen hamarkada batez poliomielitisaren ondorioz, eta dokumentalean jasota dago haren testigantza. Ospitaleko oparia Mireia alabak jaso zuen han bertan. Era berean, Santurtziko eta Portugaleteko alkateek eta lehendakariordeak, eta obraren zuzendariak berak ere jaso zuten aintzatespena.
Sufritzen duten pertsonei laguntzeko lankidetzak duen indarra da Lehen ehun urteak dokumentalaren atzean dagoen ideia. Egileek nabarmendu dutenez, dokumental hori giza bizipenez, erretratuz, lorpenez eta gainditutako ezbeharrez josita dago, eta —egina izan den moduagatik—, ikus-entzunezko lan disruptiboa da, mugak eta beharrak dituztenen bizitzak hobetzeko ahalegina, ekarpena eta grina biltzen dituena.
Gaizka Urresti zuzendariak azpimarratu zuen bezala, «niretzat film bat beti da ikasketa prozesu bat, aurkikuntza prozesu bat. Istorio bat kontatzeko, hori bizi eta bertan sakondu behar dut, kasu honetan, San Joan Jainkoarenaren historiari buruz dokumentatuz, Agirre familiari buruz, etab.».
Esan zuenez, «nire kasuan, erronka bat zen nire haurtzaroko, nire nerabezaroko paisaiaren parte izan den ospitale baten historia kontatzea, Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitalearena, harengandik 100 metrora bizi bainintzen, Portugaleten. Dokumentala egiteak bere historia deskubritzea ekarri du, nola sortu zen, zein helbururekin inauguratu zen 24. urtean, ongileen historia, San Joan Jainkoarenaren historia, Ospitale Ordenarena, bere balio humanistak aurkitzea, zeruan baino gehiago lurrean paradisua bilatzeaz arduratuta …».
Zuzendari sarituaren ustez, lanak Ezkerraldean eta Bilboko Itsasadarrean osasungintzak izan duen bilakaera islatzen du. «Ez Euskadin oro har, baina bai Itsasadarrean bereziki. Nola igaro den langileek eta haien familiek pairatzen zituzten baldintza oso kaltegarrietatik beste osasun arazo batzuk dituen egungo biztanleriara, agian aurreko mendeko 20, 30 eta 40ko hamarkadetan haurrek pairatzen zituztenak baino akutuagoak ez direnak».
Dokumentalaren grabazioan sortutako beste ikasketa bat ere aipatu zuen Urrestik, maila nazionalean dagoen osasun profesionalen eskasiari buruzkoa. «Erronka hori ez da egun gutxitan konponduko; aitzitik, osasun profesional berriak prestatzeaz arduratu beharra dago, osasun publiko eta pribatu ona izateko», adierazi zuen.
Bestalde, Fuensanta de Icaza, Aguirre Ongintza Fundazioko presidenteak adierazi zuenez, «duela ehun urte, nire birraitona Pedro de Icaza y Aguirrek, Pedro eta Domingo Aguirre Basagoiti osaben agindua betez, hiru fundazio jarri zituen martxan Bizkaiko lur maite honen eta bertako jendearen aurrerabideari laguntzeko: Fundación Vizcaína Aguirre, Fundación Agrícola Aguirre eta Fundación Benéfica Aguirre. Azken horrek, San Joan Jainkoarenako anaiekin Santurtzin 50 urtez baino gehiagoz hezurretan malformazio larriak zituzten haur ugari artatu zituen Etxe eta Klinika bat ireki zuen. Haurren klinika hori ospitale orokor bihurtu zen denborarekin, norabide berriak hartu zituen, beste espezialitate mediko askotako profesionalei ateak ireki zizkien eta, gaur egun, XXI. mendean, inplikatutako guztiok harro sentitzen garen errealitatea izaten jarraitzen du».
«Nire arbasoek», jarraitu zuen azaltzen Fundazioko presidenteak, «fundazio horiek eta haiei lotutako proiektuak martxan jarri zituztenean, Gizarte Erantzukizun Korporatiboa edo Ekonomia Soziala bezalako kontzeptuak ez ziren oraindik definitu. Haiek izan ziren gizarte ekonomiaren aitzindariak. Enpresariak eta ekintzaileak izan ziren, eta jakitun izan ziren enpresen garapenak eta hazkunde ekonomikoak bizi garen gizartea hobetzen laguntzen dutenean bakarrik lortzen dutela erabateko zentzua, gizarte horren ardura guztiok baitugu. Konpromiso horren historia da Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitalearen ehun urteko historia. Ikus-entzunezko formatuan kontatzea merezi zuen historia».
Bestalde, San Joan Jainkoarena Anaien Komunitateko nagusia den Mariano Bernabe Anaiak eskerrak eman zizkien «Ospitaleak mende oso batean bizirik jarraitzea ahalbidetu duten pertsona guztiei, haien ahalegin, dedikazio eta konpromisoagatik». Era berean, eskerrak eman zizkien «guregan konfiantza izaten jarraitzen duten gaixorik dauden pertsona guztiei eta haien familiei, Fundación Benéfica Aguirre eta Fundación Vizcaína Aguirre, emandako laguntzagatik» Eta esker oneko hitzak ere izan zituen «gugan konfiantza jartzen duten eta elkarrekin aurrera egiten uzten diguten erakunde publiko eta pribatu guztientzat, egunez egun, Bizkaiko herritarren osasun arreta hobea izan dadin. Horiek guztiek posible egiten dute San Joan Jainkoarenaren moduko abegikortasuna praktikatzen jarraitzea, aldatzen ari den mundu batean».
Vicente Fernández Zurita Santurtziko San Joan Jainkoarena ospitaleko zuzendari-kudeatzaileak baloratu zuenez, dokumentalak «epopeia bat kontatzen du, Berangotik Mexikora garamatzana, Liberia, Granada, Erroma edo Santurtzitik igarota, eta kontatzeke zegoena. Gaur harro ikus dezakegu azken lana, hamar bat Goya eta Ondas sari pilatzen dituen talde profesional baten lanari esker, Gaizka Urresti zuzendaria eta Fernando Velázquez musika konpositorea buru, eta Carlos Soberaren laguntzari esker».
Ospitaleko zuzendari-kudeatzailearen ustez, «ezohiko ekimena da, eta are gehiago kontuan hartzen badugu irabazi asmorik gabeko erakundeek sustatu dutela, hala nola Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitaleak eta Fundación Benéfica Aguirre-k. Eta ezohikoa da estreinatzeko aukeratu dugun lekua ere, Guggenheim Museoa, sormena hartzeko ingurune ezin hobea, Santurtziko San Joan Jainkoarena bezalako ospitale bat borondate onez argitzeko beharrezkoa izan zen bezala».
Lehen ehun urteak dokumentalaren estreinaldia Adela Ucarrek gidatu zuen. Hura ikusi ondoren, elkarrizketa izan zen ekoizpen taldeko kideekin, eta, ondoren, koktel alai bat izan zen Guggenheim Bilbao Museoaren atarian. Obra honen estreinaldiak amaiera eman dio Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitaleak bere mendeurrena ospatzeko martxoaren 1ean hasi zuen ekitaldi programari.
